تحقیق و گردآوری : مهندس علیرضا چشم جهان

سازمان جهانی تجارت پیش بینی می کند که به دنبال شیوع ویروس کورونا، حجم تجارت جهانی کالا که در سال ۲۰۱۹ بالغ بر ۱۱ میلیارد تن بوده است، در سال ۲۰۲۰ بین ۱۳ تا ۳۲ درصد کاهش یابد. شاید بتوان انتظار داشت این وضعیت در سال ۲۰۲۱ بهبود یابد اما هرگونه تغییری در این رابطه به طول دوره شیوع و میزان اثربخشی سیاست های اتخاذ شده برای مقابله با این بیماری توسط کشورهای مختلف و جامعه جهانی بستگی دارد.

به علت گستردگی بحران شیوع بیماری کرونا در جهان، دامنه وسیعی از احتمالات در مورد تاثیر این ویروس بر اقتصاد جهان وجود دارد وسازمان جهانی تجارت نیزمعتقد است که عوارض این بحران آثاری فراتر از رکود اقتصادی سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹ خواهد داشت.

به پیش بینی سازمان جهانی تجارت، تقریبا تمام مناطق دنیا در سال ۲۰۲۰ با کاهش حجم مبادلات تجاری روبرو خواهند شد و بیشترین ضربه به بازارهای صادراتی آسیا و آمریکای شمالی وارد میگردد.

روبرتو آزودو، دبیر کل سازمان جهانی تجارت در این رابطه میگوید: این بحران سلامت جهانی را تحت تاثیرخود قرار داده و دولت ها را وادار به اتخاذ اقداماتی برای حفظ جان انسانها کرد که افت گریزناپذیری را در تجارت جهانی به همراه داشته است. 

به گفته وی، اولین هدف، تحت کنترل قرار دادن شیوع بیماری کرونا ومتعاقب آن کاستن ازخسارت اقتصادی به مردم، شرکت ها و کشورها است. تصمیماتی که امروز گرفته می شوند شکل بازیابی وچشم انداز رشد جهانی در آینده را تعیین خواهد کرد.

چشم انداز تجارت در سال های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱

سازمان جهانی تجارت شباهت ها و تفاوت هایی را بین شرایط حاضر و آنچه در پی بروز بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹ رخ داد، قائل شده است. در این گزارش آمده که در بحران قبلی نیز دولت ها با اتخاذ سیاست های مالی و ارزی سعی در مقابله با رکود و حمایت از کسب و کارها و خانواده ها داشتند. اما اکنون، با وجود محدودیت های ایجاد شده برای تردد و حمل و نقل وهمچنین اجرای طرح فاصله گذاری اجتماعی، شرایط متفاوتی رقم خورده است.

تمام بخش های اقتصاد ملی کشورها نظیر هتل ها، رستوران ها، خرده فروشی های کالاهای غیر اساسی والبته بخش قابل ملاحظه ای از تولید متوقف شده اند. در چنین وضعی، پیش بینی عملکرد تجاری آینده نیازمند فرضیه های قوی در مورد پیشروی بیماری و میزان مهار آن و اتکا به داده های تخمینی است که آنها را با کمک دو سناریو زیر بهتر می توان درک کرد:

(۱) در سناریو نسبتا خوش بینانه ابتدا سقوط چشمگیری در تجارت رخ میدهد و سپس در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ شرایط بهبود می یابد. (۲) در سناریو بدبینانه سقوط اولیه با شیب بیشتری اتفاق می افتد و بهبود تقریبی شرایط به زمان بسیار بیشتری محتاج است.

در سناریو خوش بینانه، بهبود آنقدر قوی خواهد بود که تجارت را به سطحی معادل با دوره  پیش از شیوع بیماری کرونا میرساند. اما در سناریو بدبینانه، تنها بهبودی نسبی رخ می دهد. با اینحال در هر دو سناریو، در سال ۲۰۲۰ تمام مناطق به جز آفریقا، خاورمیانه و کشورهای CIS، با سقوطی دو رقمی در مقدار صادرات و واردات خود مواجه خواهند شد.

به گزارش سازمان جهانی تجارت، بعد از بحران مالی سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹، تجارت فورا به روند سابق خود بازنگشت. بازگشت قوی تجارت واقتصاد به وضعیت قبل از شیوع بیماری کرونا در شرایطی محتمل تر است که کسب و کارها به این شیوع به چشم یک شوک موقتی نگاه کنند که به یکباره رخ داده است. در چنین صورتی، پس از کم شدن شدت بحران،  صرف هزینه روی اقلام سرمایه ای و کالاهای ماندگار می تواند در سطحی نزدیک به قبل از همه گیری ویروس کوئید ۱۹ از سر گرفته شود. در غیر اینصورت اگر شیوع بیماری مهار نگردد، ممکن است کسب و کارها و خانواده ها با احتیاط بیشتری پول خرج کنند و این باعث میشود که دوره بازگشت به رونق تولید و تجارت به تعویق افتد.

 نمودارحجم تجارت جهانی کالا از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲

رنگ آبی: مقدارتجارت کالا
رنگ سبز: سناریوی خوش بینانه
رنگ قرمز: سناریوی بدبینانه
رنگ خاکستری: روند ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۸
رنگ زرد: روند ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۸

منبع: Lloyd’s Loading List- 09 April 2020